ANIMUSIC.flv

TÌNH ANH BÁN CHIẾU

                                                        


                   TÌNH ANH BÁN CHIẾU









  





 

Nhà trong hẻm, bề ngang hẹp, cầu thang dốc… vậy mà ở tuổi ngoài 80, soạn giả Viễn Châu hàng ngày vẫn ba buổi lên lầu 2, xuống tầng trệt để uống trà, ăn sáng, ăn trưa, ăn tối đều đều… Cứ mỗi lần đến thăm tác giả bản “Tình anh bán chiếu”, tôi đều để ý đến dáng lên xuống cây cầu thang hẹp và dốc này để “đoán” sức khỏe của tác giả.

Nhưng lần này thì tôi có “âm mưu” lên hẳn thư phòng của ông, ngồi chơi lâu và “điều tra” xuất xứ của “Tình anh bán chiếu”! Có người đã quả quyết với tôi rằng: “Tình anh bán chiếu” được đệ nhất danh ca Út Trà Ôn cất giọng thì nỗi buồn lên đến chơi vơi (!). Chẳng thế mà khi Út Trà Ôn qua đời, Viễn Châu đã than: Hoàng đế đã băng hà (!).

… Phòng riêng của soạn giả Viễn Châu ở phía sau cùng của lầu 2, nhưng có cửa sổ hậu thoáng mát. Xung quanh ông là sách vở, đĩa nhạc, trên tường treo một cây đàn tranh, bên cạnh ghế ngồi trong tầm tay với là chiếc đàn ghita “mini”, đằng sau treo lẫn với quần áo là cây đàn ghita lớn… Tất cả gợi lên không khí đang làm việc.


Tôi bắt đầu vào chuyện: Tôi đã nhiều lần được nghe bản “Tình anh bán chiếu” ở nhiều nơi khác nhau, thường là người ta ngẫu hứng bên chén trà, ly rượu hay lúc hội họp đông người… Có điều là, người ca đều là “nghệ sĩ” dân gian. Vậy mà họ thuộc làu bản vọng cổ trường thiên này… Có lẽ là vì lời lẽ trau chuốt, mượt mà của nó? Soạn giả Viễn Châu sau khi nhả một làn khói thuốc đậm đặc, ông ngắt lời tôi: Một bài vọng cổ phải có cốt truyện, phải có vai chính như trong một truyện ngắn. Hay là ở cốt truyện.

Ông kể: …Năm 1961, Giám đốc hãng đĩa nhạc Hồng Hoa bảo tôi, đệ nhất danh ca Út Trà Ôn đã ký với hãng của ông một hợp đồng làm việc, vì vậy tôi phải sáng tác ngay một bản vọng cổ để Út Trà Ôn ca bản đầu tiên thâu đĩa hát! Ngay sau đó tôi có công chuyện đi Bạc Liêu, về ngang Ngã Bảy Phụng Hiệp tôi vô quán cà phê nghỉ chân, thấy một anh bán chiếu trẻ dáng quê mùa hiền lành đang ngồi dưới một mái hiên nhà nghỉ chân, tay cầm nón lá quạt quạt…

Dưới sông ghe thuyền tấp nập, phía trong đồng lại có một đám cưới đang rước dâu trên đường… Thế là tôi nảy sinh một chủ đề. Anh bán chiếu có một mối tình thầm kín với cô gái đặt mua chiếu, năm sau đem chiếu lên bán thì cô đã đi lấy chồng… Anh ta vô cùng thất vọng và nỗi buồn của anh dâng trào như con sông “lai láng muôn dòng”… Trên đường từ Ngã Bảy về tới Sài Gòn đêm đó, tôi đã soạn xong “Tình anh bán chiếu” trên xe!

Tôi nghĩ đến 2.000 cốt truyện cho 2.000 bài vọng cổ và 60 cốt truyện cho các vở cải lương mà soạn giả Viễn Châu đã sáng tác suốt nửa thế kỷ qua để làm nên một tên tuổi trong giới sân khấu ca cổ Nam bộ… mà thầm phục sức sáng tạo của ông già.


Theo thói quen cố hữu của một nhà báo, trước lúc chia tay, tôi hỏi ông: Gần đây anh Bảy (tên thân mật của soạn giả) đang viết cái gì? – Giờ sức yếu rồi, tôi chỉ viết ca cổ hài cho “Tuổi trẻ cười” mỗi kỳ một bài, tháng hai kỳ (!).

Trên đường về, tôi tấp vô sạp báo, mua ngay một số “Tuổi trẻ cười” đọc ngấu nghiến ngay bài “Mừng tân hôn” của soạn giả Viễn Châu. Hay! 
                                                                                     

                                                                                   LÊ PHÚ KHẢI

NGÀY XƯA HOÀNG THỊ...

 Với nhiều người thì "Ngày xưa Hoàng thị" (kể cả thơ lẫn nhạc) từng là một tuyệt tác. Nhưng với chính nhà thơ Phạm Thiên Thư thì “đó chỉ là những kỷ niệm dĩ vãng, mối tình thoảng nhẹ vu vơ của thời trai trẻ”

Quê ông ở Kiến Xương- Thái Bình nhưng ông sinh ra ở Lạc Viên- Hải Phòng. Năm 1954, khi mới 14 tuổi, ông theo cha mẹ di cư vào miền Nam, ngụ tại căn nhà gần khu Tân Định- Sài Gòn.
“Tôi vẫn nhớ tới căn nhà những ngày ấy, đó là một căn nhà nhỏ nằm đằng sau chợ Tân Định. Cha tôi xin cho tôi học tại trường Trung học Văn Lang cách nhà chừng non một cây số. Tôi đã học hết tú tài ở đó”.
Ông nhớ lại: Cũng trong những năm học tú tài này, ông đã để ý một cô bạn học cùng lớp tên là Hoàng Thị Ngọ, cô gái đó quê gốc Hải Dương, ở gần nhà ông. Nhưng chỉ là để ý thôi chứ không dám ngỏ lời.

Hàng ngày, khi xếp hàng vào lớp, cô gái đứng ở đầu hàng bên nữ, nổi bật, mái tóc dài xoã trên bờ vai mảnh dẻ. Ông chỉ im lặng ngắm nhìn. Rồi khi tan trường, cô gái một mình trên đường về nhà, ông lại là kẻ lẽo đẽo theo sau.
"Cô ấy ôm cặp đi trước, tôi đi theo nhưng không dám lên tiếng. Trong bóng chiều tà, ánh nắng hắt qua hàng cây, cô ấy lặng lẽ bước, gây cho tôi những cảm xúc bâng khuâng khó tả. Cứ thế, tôi chỉ biết lặng lẽ đi theo sau cô ấy hàng ngày, giấu kín những cảm xúc của mình không cho bất cứ ai biết”.
Sau khi học xong tú tài, khác với nhiều người, Phạm Thiên Thư chọn cửa Phật làm chốn dừng chân. Ông theo học trường Phật học Vạn Hạnh, gửi hồn trong lời Kinh tiếng Kệ.
Thế nhưng mỗi khi đi ngang con đường một thủa, hình ảnh cô gái với mái tóc xoã ngang vai lại hiện về trong ông. Và trong một lần đắm chìm trong cảm xúc ấy, ông đã cầm bút viết lên bài thơ Ngày xưa Hoàng thị: “Em tan trường về- Đường mưa nho nhỏ - Chim non giấu mỏ - Dưới cội hoa vàng…”.
Ông tâm sự: “Đây không phải là bài thơ đầu tay của tôi. Cha tôi tuy làm nghề thuốc nhưng ông có làm thơ, tôi còn nhớ ông đã từng đạt giải Nhì về thơ do một tờ báo ở Hà Nội trao tặng.
Khi còn nhỏ tuổi tôi cũng đã làm vài bài thơ và được cha tôi khen. Nhưng tôi làm thơ chủ yếu để trải lòng mình chứ không làm thơ chuyên nghiệp.
Vì vậy mãi đến năm 1968, tôi mới tự xuất bản tập thơ đầu tiên. In ít thôi, chủ yếu để mình đọc và tặng một số bạn bè thân. Tôi chẳng muốn nhiều người biết về mình”.
“Thế khi nào mọi người mới biết tới những bài thơ của bác?”- Tôi hỏi.
Phạm Thiên Thư trả lời: “Ấy là khi chúng tôi nhờ nhạc sỹ Phạm Duy phổ nhạc 10 bài Đạo ca do tôi viết lời, Phạm Duy gặp và tình cờ đọc được tập thơ của tôi.
Tôi cũng không nghĩ nhạc sỹ lại thích bài thơ Ngày xưa Hoàng thị đến thế, ông đề nghị phổ nhạc bài thơ đó. Dĩ nhiên được một nhạc sỹ nổi tiếng như Phạm Duy để ý đến bài thơ của mình thì có gì hạnh phúc bằng.
Và tôi cũng bất ngờ nghe lại bài thơ của mình khi đã phổ nhạc. Nhạc sỹ đã tôn bài thơ lên rất nhiều qua những giai điệu nhạc bay bổng”.
Vào những năm 70, bài Ngày xưa Hoàng thị đã trở thành một hiện tượng tại miền Nam Việt Nam. Ca sỹ Thanh Thúy là người đầu tiên thể hiện bài hát này và sau đó nhiều ca sỹ khác cũng chọn bài Ngày xưa Hoàng thị để hát, tạo thành trào lưu.
Thậm chí báo chí Sài Gòn cũng vào cuộc, nêu câu hỏi “Nhân vật chính trong Ngày xưa Hoàng thị là ai?”. Một số người tự nhận mình là nhân vật của bài thơ, số  khác thì phân tích bài thơ rồi cho rằng nhân vật chính trong bài thơ là cô A, cô B nào đó...
“Ngày đó báo chí cũng gặp tôi hỏi chuyện tôi nói rằng đó là cô Hoàng Thị Ngọ nhưng không biết tại sao nhiều người vẫn không tin”. Ông bảo.
Nhạc sỹ Phạm Duy còn phổ nhạc thêm một số bài thơ tình khác của ông như Đưa em tìm động hoa vàng, Gọi em là đoá tình sầu, Em lễ chùa này…
Căn nhà của ông giờ là một quán cà phê nhỏ mang tên “Hoa vàng”, có lẽ ông lấy từ bài “Đưa em tìm động hoa vàng” để đặt tên.
Quán nhỏ nhưng bài trí khá đẹp nên khá đông khách. Có lẽ ít ai vào quán lại để ý tới một ông già có dáng như một lão nông hay ngồi lặng lẽ trong góc nhà lại chính là nhà thơ Phạm Thiên Thư.
Ông cười: “Thì tôi đâu dám nhận mình là nhà thơ”. Biết chúng tôi đang tìm hiểu về bài Ngày xưa Hoàng thị, cô con gái của ông tinh ý mở lại bản nhạc. Giọng ca của Thanh Thúy cất lên: “Em tan trường về- Đường mưa nho nhỏ…”
Ông buông bút, nhắm mắt. Có lẽ ông đang hồi tưởng về những ngày xa xưa, những ngày trên con đường trải nắng vàng, một chàng trai trẻ lẽo đẽo theo chân cô gái tên Ngọ có mái tóc dài xoã ngang vai… để rồi làm nên những vần thơ lung linh và xót xa đến thế.

•     Trọng Thịnh (Theo Tiền Phong)


                       Ngày xưa Hoàng thị




                       
    Em tan trường về
      Đường mưa nho nhỏ
      Chim  non giấu mỏ
      Dưới cội hoa vàng
      Bước em thênh thang
      Áo tà nguyệt bạch
      Ôm nghiêng cặp sách
      Vai nhỏ tóc dài
      Anh đi theo hoài
      Gót giày thầm lặng
      Đường chiều úa nắng
      Mưa nhẹ bâng khuâng ...

      Em tan trường về
      Cuối đường mây đỏ
      Anh tìm theo Ngọ
      Dáng lau lách buồn
      Tay nụ hoa thuôn
      Vương bờ tóc suối
      Tìm lời mở nói
      Lòng sao ngập ngừng
      Lòng sao rưng rưng
      Như trời mây ngợp
      Hôm sau vào lớp
      Nhìn em ngại ngần

      Em tan trường về
      Đường mưa nho nhỏ
      Trao vội chùm hoa
      Ép vào cuốn vở
      Thương ơi! Vạn thuở
      Biết nói chi nguôi
      Em mỉm môi cười
      Anh mang nỗi nhớ

     Hè sang phượng nở
      Rồi chẳng gặp nhau
      Ơi mối tình đầu
      Như đi trên cát
      Bước nhẹ mà sâu
     Mà cũng hòa mau...
      Tưởng đã phai màu
      Đường chiều hoa cỏ
      Mười năm rồi Ngọ
      Tình cờ qua đây
      Cây xưa vẫn gầy
      Phơi nghiêng dáng đỏ
      Áo em ngày nọ
      Phai nhạt mấy màu
       Phân theo tìm nhau
      Còn là vang vọng
      Đời như biển động
      Xóa dấu ngày qua
      Tay ngắt chùm hoa
      Mà thương mà nhớ

      Phố ơi! Muôn thuở
      Giữ vết chân tình
      Tìm xưa quẩn quanh
      Ai mang bụi đỏ
      Dáng ai nho nhỏ
      Trong cõi xa vời.
      Tình ơi!... Tình ơi!...

                                                             PHẠM THIÊN THƯ

ĐÔI MẮT NGƯỜI SƠN TÂY

        
      

  ĐÔI MẮT NGƯỜI SƠN TÂY

                     Quang Dũng

 

 

 

 

 

      Em ở thành Sơn chạy giặc về
      Tôi từ chinh chiến cũng ra đi
      Cách biệt bao ngày quê Bất Bạt
      Chiều xanh không thấy bóng Ba Vì

                      

      Vầng trán em mang trời quê hương
      Mắt em dìu dịu buồn Tây phương
      Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm
      Em đã bao ngày em nhớ thương?

                        

      Mẹ tôi, em có gặp đâu không
      Bao xác già nua ngập cánh đồng
      Tôi nhớ một thằng con bé nhỏ
      Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông!

 

       Từ độ thu về hoang bóng giặc
       Điêu tàn ôi lại nối điêu tàn!
       Đất đá ong khô nhiều suối lệ
       Em đã bao ngày lệ chứa chan?

  

      Đôi mắt người Sơn Tây
      U ẩn chiều lưu lạc
      Buồn viễn xứ khôn khuây
      Tôi gửi niềm nhớ thương
      Em mang giùm tôi nhé
      Ngày trở lại quê hương
      Khúc hoàn ca rớm lệ

  

       Bao giờ trở lại làng Bương Cấn
      Về núi Sài Sơn ngó lúa vàng
      Sông Đáy chậm nguồn qua Phủ Quốc
      Sáo diều khuya khoắt thổi đêm trăng

      Bao giờ tôi gặp em lần nữa
      Chắc đã thanh bình rộn tiếng ca
      Đã hết sắc mùa chinh chiến cũ
      Còn có bao giờ em nhớ ta?

     Lời của người sưu tầm : Quang Dũng thì nhiều bạn đã biết, tôi không phải giới thiệu . Ở đây xin kể lại một giai thọai cũ để chúng ta cùng suy gẫm .

  Vào thập kỷ 90, tôi không nhớ chính xác năm nào , Nguyễn Tuân và Nguyễn Quang Sáng ra Hà Nội thăm Quang Dũng lúc ông đang ốm nặng .

  Nguyễn Tuân kể rằng Quang Dũng ở dưới chân một cái cầu thang nhà tập thể chỉ có đủ chỗ kê một cái giường .

  Anh em gặp nhau tay bắt mặt mừng . Nguyễn Tuân phấn khởi khoe :

   - Ở trong Nam đang in lại tập thơ của anh đấy !

   Quang Dũng tái mặt . Ông thều thào :

  - Các anh thương tôi thì đừng nói lớn . Ở đây tai vách mạch rừng !!

    và QD cho đến khi chết vào những năm sau đổi mới vẫn còn chưa hết sợ !

    

VỀ THĂM BÀ MẸ GIO LINH

   Đối với tôi, cái tin Phạm Duy trở về nước sống là một tin đầy xúc động. Hồi gặp anh vội vã ở Paris (Pháp), tôi đã được nghe anh tiết lộ về cái khả năng "hứng bất tử" này, và không quan tâm mấy vì nó hoàn toàn viển vông. Nhưng bây giờ, anh đã lặng lẽ làm việc với các "cửa ải thủ tục" để được phép trở về nước.

 



 
 Phạm Duy và Duy Cường ở Gio Linh

  Trở về làng Phượng Dục để xây lại cổng làng và hoàn chỉnh gia phả sau thế hệ nhà văn Phạm Duy Tốn. Ấy mới biết, dù lạc loài đến mấy thì điều làm cho người ta suy nghĩ đến đầu tiên, chính là hai chữ "nguồn cội". Hồi ấy, nghe tin tôi làm việc ở Quảng Trị, anh có hẹn sẽ đi với tôi về Gio Linh. Tôi đã nhất trí như vậy, nhưng hoàn cảnh nay đã khác. Tôi báo anh, qua máy: “Anh cứ tìm đến tòa soạn Tạp chí Cửa Việt ở thị xã Đông Hà, rồi nhờ một phóng viên đưa anh về Gio Linh. Anh cứ yên tâm, bà con trong làng sẽ rất vui mừng được đón tiếp tác giả Bà mẹ Gio Linh”.

   Thật bất ngờ, vào một buổi sáng đẹp trời, một người đàn ông dáng cao to, tóc trắng như cước xuất hiện trước cửa phòng tôi và đó chính là nhạc sĩ Phạm Duy. Tôi nhìn lướt qua anh, thấy anh chẳng thay đổi gì so với mấy chục năm trước sau cuộc đảo chính Ngô Đình Diệm, thuở anh về hát Tình ca cùng với một người đàn bà Mỹ nói tiếng Việt khá sành sõi và dĩ nhiên là khá đẹp. Và giữa hai chúng tôi đã có một cuộc chiến làm rung chuyển thế giới. Tôi không nhấc chân đi được, chỉ biết ngồi trên xe lăn nhìn anh. Tôi rất yên tâm khi nhờ người phóng viên đã rành rẽ mọi nơi, mọi chuyện khắp địa bàn tỉnh Quảng Trị đưa anh đi. Người phóng viên lên xe dẫn đường cho anh Phạm Duy về làng Mai Xá. Giữa đường, anh Phạm Duy giải thích về huyền thoại Bà mẹ Gio Linh cho người dẫn đường nghe.

  Hồi ấy, nhân một chuyến đi thực tế nông thôn ở Quảng Trị, anh có về công tác ở làng Mai Xá và sáng tác bài hát Bà mẹ Gio Linh trong một đêm, lúc nằm trên giường tre ở chiến khu. "Tôi làm xong tôi khóc. Tôi nhớ hoài, tôi khóc như một đứa con nít". Tiếng khóc ấy như một tiếng nấc uất nghẹn quanh quẩn trong lòng Phạm Duy trong những năm anh sống ở hải ngoại. Dù ăn món gì, dù đang uống ly rượu gì, chợt nghĩ đến Bà mẹ Gio Linh là anh thấy mất vui. "Người ta hay nói đến chữ ăn năn. Riêng mình, tôi thấy ái ngại sao ấy. Bởi vì nó dễ quá. Chỉ mong sao được về đến tận nơi các anh đã hy sinh, được đốt ba nén nhang và nghiêng mình trước mộ hai anh. Đó là việc mình phải làm sau cùng trong lần hồi hương này, để cuộc trở về này có ý nghĩa".

    Xe vẫn chạy bon bon trên đường ra Mai Xá. Người bạn vẫn ngồi yên bên cạnh Phạm Duy, lần lượt kể cho anh nghe về ngôi làng huyền thoại.

    Ai cũng biết Cửa Tùng là địa điểm của vua Duy Tân ra bàn với ông khóa Bảo về việc dấy nghĩa Cần Vương; vì thế địa bàn Gio Linh đây, có thể xem như cái nôi của Cần Vương. Sau chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi, tiến sĩ Nguyễn Tự Đồng (dân hay gọi là ông Đốc Đồng) đánh trống tụ nghĩa tại làng Hà Thượng.

    Tục truyền rằng khoảng năm 1925, Quảng Trị nổi danh với những vườn đào tụ nghĩa. Đó là vườn đào của ông Nguyễn Khoa Bảo ở Cam Lộ, vườn đào Linh Yên, Triệu Phong của cụ đề đốc Nguyễn Thành Đốc, về sau bị giặc Pháp xử trảm ở bãi bồi làng Nhan Biều; vườn đào Bồ Bản của cụ Ấm Muộn, vườn đào Bích Khê của cụ hoàng giáp Hoàng Hữu Bính và vườn đào Mai Xá, Gio Linh của tú tài Trương Quang Cung. Những vườn đào rậm rạp, lá cây che mắt giặc Pháp nên được các môn đệ phong trào Cần Vương lấy làm chỗ họp mặt bàn việc khởi nghĩa. Thuở ấy ở các vườn làng Mai Xá, có hàng loạt cây mai mùa xuân nở hoa vàng rực rỡ, từ đó có phong trào "mai vàng tụ nghĩa". Ấy là không khí náo nức chung của huyện Gio Linh trước ngày khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám, đến nỗi Tỉnh ủy Quảng Trị năm 1949 có quyết định phong tặng Gio Linh danh hiệu "Huyện kháng chiến kiểu mẫu".

    "Đấy là bối cảnh lịch sử để bài hát Bà mẹ Gio Linh ra đời. Bây giờ nói cụ thể về các liệt sĩ của bài hát, bác có muốn nghe không?" - người phóng viên hỏi.

   Dĩ nhiên là anh Phạm Duy rất muốn biết, không phải như đầu đuôi một câu chuyện đã trở thành huyền thoại, mà như một mảnh đất nước ở "phía bên kia", mà từ lâu đã mờ khuất trước mắt anh, giống như một hình bóng của làng quê chìm đắm dưới làn khói mù của lửa đạn. "Nhờ chú cho tôi nghe kỹ đầu đuôi câu chuyện Bà mẹ Gio Linh" - nhạc sĩ Phạm Duy nói với người dẫn đường.

  Nguyên khu vực này có hai làng cùng một gốc, là làng Mai Xá Chánh và Mai Xá Thị. Anh Nguyễn Đức Kỳ (xã đội trưởng) quê ở Mai Xá Thị; còn anh Nguyễn Phi (cán bộ bình dân học vụ xã) ở làng Mai Xá Chánh. Lính Pháp ở đồn Nhĩ Hạ bắt được hai anh ở ngoài đồng, đem hành quyết rồi cắt đầu găm vào đòn xóc, đem bêu ở bên đường, lấy dầu bi-dăng-tin bôi cho óng mượt, giả dạng đi phố. Trong khi đó, từ phía đình làng Mai Xá, tấp nập những bóng dáng của các bà mẹ Gio Linh cắp thúng mủng giả vờ đi chợ, nhưng thực ra là đi lấy đầu liệt sĩ làng Mai Xá. Ngày giặc Pháp chặt đầu hai liệt sĩ là 16.8.1948. Hồi ấy ở Quảng Trị, giặc Pháp có tục giết người rồi đem đi bêu đầu ở giữa chợ. Có một cậu phóng viên nhân một chuyến đi thực tế ở đồng bằng Triệu Phong muốn điều tra thực hư bài hát Bà mẹ Gio Linh. Kết quả thật bất ngờ, có đến hơn một trăm bà mẹ quê đều tự nhận mình là bản gốc của Bà mẹ Gio Linh.

  Hồi đó, chị tôi đi buôn ở chợ Chùa, có bữa chị như lạc giọng, đốt mấy nén nhang và một nải chuối, lâm râm cúng lạy ở ngoài hiên. Chị bảo tôi rằng làm thế để cúng vong hồn những người chết oan và bị Tây chặt đầu cắm ở bên đường. Đó là dấu vết của bài hát Bà mẹ Gio Linh theo như tôi được biết, bài hát quả nhiên đầy sức sống: Cái chết đau thương của hai liệt sĩ không làm cho làng Mai Xá ngã quỵ mà nhân thành hàng trăm con người tự nguyện đứng lên bảo vệ làng quê dù phải phơi thây ở bên đường. Các nhà thơ dân gian mọc lên như hoa, ca ngợi cái hùng khí của "mai vàng tụ nghĩa": "Con mang theo dòng máu anh hùng - Sống chiến đấu, chết toàn danh tiết - Con ra đi hình hài tuấn kiệt - Con trở về có chiếc đầu thôi".

   Các bà mẹ mang thúng đi lấy đầu con, đó là mẹ Lê Thị Cháu (còn gọi là Diêu Cháu) và bà Khương Thị Mén, thím của liệt sĩ Nguyễn Đức Kỳ; mẹ Hoàng Thị Sáng và bà Bùi Thị Con, thím của liệt sĩ Nguyễn Phi. Lấy được đầu về, các mẹ đã giấu ở trên tra, gần nóc nhà để tránh Tây lùng sục. Sau đó, đem chôn vào hai cái hộp vuông phù hợp với chiếc đầu. Lần đầu tiên người Việt Nam đem chôn người thân bằng một chiếc hộp vuông. Đầu anh Kỳ được chôn tại vùng Động, Mai Xá Thị, đầu anh Phi được chôn tại nghĩa địa Cồn Dài.

   Nhạc sĩ Phạm Duy bùi ngùi nghe lại đoạn băng ghi âm của gia đình ghi lại cuộc phỏng vấn anh và ca sĩ Thái Thanh của đài Pháp RFI thực hiện năm 2001. Thống thiết nhất là giọng của Thái Thanh: "Một bà mẹ bình thường, con cái đã là một gánh nặng lớn của mẹ rồi, huống chi lại phải mất con trong thời chiến tranh nữa. Cái bi kịch này nó ghê gớm quá. Lần nào hát Bà mẹ Gio Linh tôi cũng khóc".

   Riêng với Phạm Duy, bi kịch Bà mẹ Gio Linh ngay từ đầu đã trở thành một ám ảnh nghệ thuật đeo bám lấy tâm hồn anh, nhất định "không buông tha" để tâm hồn anh đỡ bị giày vò. Chợt nhớ lại một đêm năm 1951, lúc bước chân qua Phát Diệm, Phạm Duy thấy mình mãi khóc bằng một giọt nước mắt lạ lùng, có khi giọt nước mắt ấy rơm rớm trong khóe mắt; hoặc tuôn dào dạt như muốn lấp đầy khoảng trống trong lồng ngực, không phải là người ngoài cuộc mà chỉ người trong cuộc mới biết. Đó là một khoảnh khắc vàng của một đời nghệ sĩ trong cuộc sống phong trần của anh.

   Sự quay trở về lần này của Phạm Duy chính là hành động để anh tạ tội với Mẹ Việt Nam, để xin người cho "đi lại từ đầu". Ôi, Mẹ Việt Nam luôn bao dung và nghiêm nghị sẽ nhìn xuống mỉm cười trên mái tóc bạc trắng như cước của đứa con tài hoa, phung phá và nay biết hối lỗi, Mẹ Việt Nam sẽ chứng giám cho thành tâm của anh.

   Sách Yếu Lược Đông Pháp ngày xưa có nói đến một kẻ lãng du mãi đi tới trước mặt mình, tự nhiên đứng chân, đi ra khỏi cổng làng, băng qua những núi non, những đại dương, băng qua những quốc gia, những nền văn hóa, vẫn tiếp tục bước tới, tới nữa, tới mãi... Đến một lúc gần như "hết đất" để đi tới, người lữ khách dừng chân, nhìn lại, và ô kìa...! Chỗ đứng chân đầu tiên lại xuất hiện trước mắt anh. Người lữ hành là người luôn luôn quay lại trên vết chân của mình. Với Phạm Duy, vết chân đầu tiên để anh bước vào lịch sử chính là ngôi làng Mai Xá huyền thoại này và như vậy, anh là một Người Trở Về, vâng Come back Sorriento, "và sẽ thấy kiếp xưa bước nhẹ về"... "đi lại từ đầu". Như lời anh đã viết trong ca khúc Kỷ niệm mới đây.

   Nãy giờ ham nói chuyện, người phóng viên mới để ý rằng mình đang đưa anh Phạm Duy đi băng qua ngõ làng Mai Xá, hướng đến một nền nhà cũ. Đó là nền nhà thời thơ ấu của anh Nguyễn Đức Kỳ, căn nhà đã biến mất từ lâu, nền nhà đã bị cày vỡ dùng để trồng trọt, con đường rộng lên ngã tư Sòng cũng băng qua đó. Nhạc sĩ Phạm Duy đứng yên, đốt mấy cây hương cắm lên nền nhà lẩm bẩm: "Đến rồi!" và lấy giọng hát bài Bà mẹ Gio Linh. Anh hát nghẹn ngào, giọng vang như mọi lần nhưng trầm hơn. Bà mẹ đứng cạnh anh úp nón trước ngực, cất tiếng thở dài. Đó là mẹ Diêu Cháu của anh Kỳ. Bài hát này in ở Huế, lời của nó được tác giả sửa lại nhưng thanh niên trong làng vẫn thuộc y nguyên lời đầu tiên:

         ...Nghẹn ngào không nói một câu

         Mang khăn gói đi lấy đầu

        Đường về thôn xóm buồn teo

       Xa xa tiếng chuông chùa reo…

    Bà mẹ Gio Linh tức mẹ Diêu Cháu, đứng bên cạnh Phạm Duy, nét mặt xúc động tràn trề, Phạm Duy ngoảnh mặt lại, cúi xuống nhìn mẹ, rồi bỗng nhiên buột miệng:

   - Mẹ đẹp như một vị thánh !

   Mẹ Diêu Cháu mắt hấp háy, da mặt hồng hào như thời con gái, dáng hơi bối rối. Nhạc sĩ Phạm Duy hát xong bài Bà mẹ Gio Linh, đứng nghiêm thẳng người, cây đàn guitar cũ chống ở trước bụng, trong tư thế của người chiến sĩ đứng chống gươm, mặc niệm trước đồng đội đã khuất.

                                                      Hoàng Phủ Ngọc Tường

                                               Theo Thanh Niên Xuân 2008

LAN HUỆ SẦU AI LAN HUỆ HÉO ?

  



















 

      Từ hai câu ca dao :

    "Tóc mai sợi ngắn sợi dài ,

     " Lấy nhau chẳng đặng thương hoài ngàn năm ..."

      Phạm duy đã phổ nên bản 'Tóc mai sợi vắn sợi dài" , một bản tình ca bất hủ  kể lể đôi tình nhân yêu nhau nhưng rồi không lấy được nhau ...

     Thuở ấy người ta thường nói câu :

     "Tình chỉ đẹp khi còn dang dỡ ..."

      Nhưng có sự dang dỡ nào mà không nhuốm màu cay đắng ?

     " Từ đó em làm dâu người ta ,

     " Từ đó anh thành anh nghệ sĩ ...

    ...Bởi thất tình nên mới sọan được những bản nhạc hay, mới thành nghệ sĩ ?

      Còn em ?

      " Em thôi, em thôi không làm thơ ,

       " Em yên , em yên vui chuyện nhà ...

       Bởi từ đó em không còn mơ mộng , không còn ý để làm thơ nữa ...

      Em chỉ băn khoăn tự hỏi :

      " Nếu biết rằng tôi đã lấy chồng,

      " Trời ơi ! người ấy có buồn không ? "

                                                       TTKH

     ...và cuộc đời của người bạn  năm nao đã trôi theo cơm áo ...

      Nhưng dù chốn vui nào người ấy vẫn không quên được người bạn nhỏ ngày xưa giờ đã thành một cành hoa héo ?

     Phạm Duy cũng mượn hai câu ca dao để kết bài nhạc :

     " Lan huệ sầu ai lan huệ héo ?

     ' Lan huệ sầu đời trong héo ngòai tươi ..."

      Trước năm 75 tôi nghe bản nầy do Thái Thanh hát trong băng Shotgun . Chất giọng của TT vốn hợp với nhạc PD , Ban Shotgun hòa âm bản nầy rất tuyệt với tiếng Bas thật đặc biệt .

    Vì trên mạng không có bản của TT hát nên tôi tạm lấy bài của Vũ Khanh và Ngọc Lan hát cũng rất hay

Chuyện tình buồn

    

  Lời người sưu tập : PHẠM VĂN BÌNH   là một người lính , anh không phải là một nhà thơ .

Nhưng khi bài thơ "Năm năm rồi không gặp" được đăng trên báo thì anh nổi tiếng như cồn ! Đặc biệt hơn là khi nó được phù thủy Phạm Duy phổ thành nhạc .

       







              Năm năm rồi không gặp ,
             Từ khi em lấy chồng ..
             Anh dặm đường mê mãi,
             Đời chia hai nhánh sông ...

   Mở đầu bài thơ nói lên sự chia rẽ đôi đường của hai kẻ yêu nhau .

          Năm năm rồi không gặp ,
          Một màu tang ngút trời,
          Chúa buồn trên thánh giá,
          Mắt nhạt nhòa mưa qua ...

    Trở lại chốn xưa thì chỉ là một màu tang ngút trời !

        Bây giờ nàng đã thành góa phụ ...

      ... Thương người em năm cũ ,
       Thương góa phụ ven sông ...

                                                             *

               NĂM  NĂM  RỒI  KHÔNG  GẶP

                                            Thơ  phạm văn bình

             … Năm năm rồi không gặp
                 Từ khi em lấy chồng
                  Anh dặm trường mê mải
                  Đời chia hai nhánh sông

                  Phong thư tình ngây dại
                 Và vai môi rất mềm
                  Những hẹn hò cuống quýt
                 Trên lối xưa thiên đường

                 Ngày nhà em pháo nổ
                 Anh cuộn mình trong chăn
                 Như con sâu làm tổ
                 Trong trái vải cô đơn

                 Ngày nhà em pháo nổ
                 Tâm hồn anh rớm máu
                 Ôi nhát chém hư vô
                 Ôi nhát chém hư vô

                  Năm năm rồi đi biệt
                  Đường xưa quên lối về
                  Trong đìu hiu gió cuốn
                  Nằm chơ vơ gác chuông

                   Năm năm rồi trở lại
                  Một màu tang ngút trời
                  Chúa buồn trên thánh giá
                  Mắt nhạt nhòa mưa qua

                  Năm năm rồi không gặp
                 Từ khi em lấy chồng
                 Thương người em năm cũ
                 Thương góa phụ bên sông ...

                                           *

         Phạm Duy phổ nhạc  có đọan sửa lại đôi chút nhưng nghe rất hay :

               ...Anh một đời rong ruổi ...
                  Em tay bế tay bồng ,
                  Chiều hắt hiu xóm đạo,
                  Hồi chuông giáo đường vang ...